วันที่ 21 พ.ย. 69 ทาง นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ หรือหมอเจด รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา โพสต์ในเพจ หมอเจดว่า ช่วงนี้มีคนถามผมเรื่องสารหนูในแม่น้ำสายกันเยอะครับ บางคนเคยใช้น้ำจากแม่น้ำมาหลายปี ก็เริ่มกังวลว่าจะมีสารหนูสะสมอยู่ในร่างกายไหม เรื่องนี้ผมอยากให้รู้ไว้ครับว่า สารหนูไม่ได้ทำให้ทุกคนป่วยทันทีที่ได้รับ อาการขึ้นอยู่กับปริมาณที่ได้รับ และได้รับต่อเนื่องนานแค่ไหน บางคนไม่มีอาการชัดเจนเลย ส่วนคนที่ได้รับมากหรือนานพอ อาจเริ่มมีความผิดปกติให้สังเกตได้ครับ
1. ผิวหนังคล้ำเป็นหย่อม ๆ ทั้งที่ไม่ได้ออกแดด ลองสังเกตผิวบริเวณลำตัว แขน ขา หรือแผ่นหลังครับ บางคนมีจุดสีน้ำตาลเข้ม สลับกับจุดสีอ่อนกระจายอยู่ตามผิว การได้รับสารหนูบางชนิดเป็นเวลาหลายปี อาจทำให้สีผิวเปลี่ยนลักษณะนี้ได้ แต่ฝ้า กระ หรือผิวคล้ำธรรมดา ก็มีสาเหตุอื่นอีกเยอะครับ
2. ฝ่ามือฝ่าเท้าหนา แข็ง เป็นตุ่มผิดปกติ บางคนเริ่มมีผิวหนา ๆ คล้ายตาปลาหรือหนังด้านหลายจุด โดยเฉพาะบริเวณฝ่ามือและฝ่าเท้า ทั้งที่ไม่ได้เสียดสีหรือใช้งานหนักเป็นพิเศษ อาการแบบนี้พบได้ในคนที่ได้รับสารหนู สะสมเป็นเวลานานครับ ถ้ามีตุ่มแข็งเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ควรไปให้หมอตรวจดูผิวหนัง
3. ชามือชาเท้า เหมือนเข็มทิ่มอยู่บ่อย ๆ รู้สึกยิบ ๆ ที่ปลายนิ้ว บางคนเหมือนมีมดไต่ หรือรู้สึกเท้าชาจนเดินไม่ค่อยมั่นคง สารหนูที่ได้รับมากพอ อาจทำให้เส้นประสาทเสียหายได้ครับ แต่อาการชาก็พบได้ในเบาหวาน หรือคนที่ขาดวิตามินบางชนิดเหมือนกัน ถ้าชาต่อเนื่องหรือเริ่มไม่มีแรง ควรตรวจหาสาเหตุครับ
4. ปวดท้อง คลื่นไส้ หรือท้องเสียผิดปกติ ถ้าได้รับสารหนูปริมาณสูงในช่วงสั้น ๆ อาจมีอาการปวดท้องรุนแรง อาเจียน หรือท้องเสียมากได้ครับ อาการเหล่านี้มักเกิดค่อนข้างเร็ว หลังได้รับสารในปริมาณมาก ไม่ได้แปลว่าท้องเสียทุกครั้ง จะเกี่ยวกับสารหนูนะครับ แต่ถ้าสงสัยว่าเพิ่งกินน้ำหรืออาหารปนเปื้อน แล้วมีอาการรุนแรง ต้องรีบไปโรงพยาบาล
5. อ่อนแรง เหนื่อยผิดปกติ หรือหน้ามืด การได้รับสารหนูมาก ๆ อาจทำให้ร่างกายเสียสมดุล โดยเฉพาะถ้าอาเจียนหรือท้องเสียจนขาดน้ำ ส่วนคนที่ได้รับสารต่อเนื่องเป็นเวลานาน บางรายอาจมีเลือดจางหรืออ่อนเพลียร่วมด้วย อาการแบบนี้บอกสาเหตุจากหน้าตาไม่ได้ครับ ถ้าเหนื่อยมากขึ้นเรื่อย ๆ หน้ามืดบ่อย หรือมีใจสั่นผิดปกติ ควรไปตรวจหาสาเหตุ อาการทั้ง 5 ข้อนี้เป็นสิ่งที่อาจพบได้ แต่ไม่ได้ใช้ยืนยันว่ามีสารหนูในร่างกายครับ
แล้วถ้าเคยใช้น้ำจากพื้นที่เสี่ยง ควรทำยังไง?
• เช็กแหล่งน้ำที่บ้าน ว่ามีผลตรวจยืนยันความปลอดภัยหรือยัง โดยเฉพาะน้ำดื่มและน้ำทำอาหาร
• ถ้าเคยดื่มน้ำจากแหล่งเสี่ยงเป็นประจำ ลองแจ้งหมอหรือ รพ.สต. ว่าใช้น้ำจากที่ไหน และนานแค่ไหน
• ถ้าหมอสงสัยว่าได้รับสารหนู อาจตรวจสารหนูในฉี่ ซึ่งช่วยดูการได้รับสารในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา แต่ไม่ได้บอกปริมาณที่สะสมมาตลอดหลายปี
• ไม่ต้องซื้อยาล้างพิษมากินเอง สิ่งสำคัญที่สุดคือหยุดรับสารเพิ่มจากน้ำหรืออาหารที่ปนเปื้อน
ถ้ามีอาเจียนหรือท้องเสียรุนแรง หน้ามืดจนจะเป็นลม ซึม หรือใจสั่นมาก ให้รีบไปโรงพยาบาลทันทีครับ
การมีข่าวพบสารหนูในแม่น้ำ
ไม่ได้แปลว่าคนทั้งพื้นที่ได้รับสารหนูจนป่วยแล้ว
และการไม่มีอาการ
ก็ใช้ยืนยันว่าน้ำปลอดภัยไม่ได้เหมือนกัน
รู้จักสังเกตร่างกายเป็นเรื่องดี
แต่การเลือกใช้น้ำที่ตรวจแล้วว่าปลอดภัย
สำคัญกว่าการรอให้อาการเกิดขึ้นครับ
ใครมีคำถาม หรืออยากให้ผมเขียนความรู้เรื่องอะไรคอมเมนต์กันมาได้เลยนะครับ