วันที่ 13 พ.ย. 69 ล่าสุด ผศ.พญ.ณัฐชนก นิยติวัฒน์ชาญชัย อาจารย์หน่วยวิชาโรคระบบการหายใจ เวชบำบัดวิกฤตและภูมิแพ้ ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ออกมาเตือนให้รู้ทันอาการปอดอักเสบ โดยย้ำว่าโรคนี้ไม่ได้มีแค่อาการไอหรือมีไข้เท่านั้น บางรายอาจหอบเหนื่อย ส่วนผู้สูงอายุอาจไม่มีไข้หรือไอชัดเจน แต่กลับมีอาการซึม สับสน หรือกินอาหารได้น้อยลง
ปอดอักเสบเกิดจากอะไร?
ปอดอักเสบ คือภาวะที่เนื้อปอด โดยเฉพาะบริเวณถุงลมเล็ก ๆ เกิดการอักเสบ ส่งผลให้การแลกเปลี่ยนออกซิเจนเข้าสู่ร่างกายทำได้ลดลง
สาเหตุส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อ ทั้งแบคทีเรีย เช่น นิวโมคอคคัส และไวรัส เช่น ไข้หวัดใหญ่ โควิด-19 และ RSV ส่วนเชื้อราพบได้ในผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง
อีกสาเหตุที่ต้องระวังคือการสำลักอาหาร น้ำลาย หรืออาเจียนลงไปในปอด โดยเฉพาะผู้ที่มีปัญหาการกลืน ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง หรือผู้ที่มีระดับความรู้สึกตัวลดลง
อาการแบบไหนที่ต้องสงสัยปอดอักเสบ?
อาการที่พบได้บ่อย ได้แก่
- ไอ มีหรือไม่มีเสมหะ
- มีไข้ หนาวสั่น
- อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร
- เจ็บหน้าอกเวลาไอหรือหายใจเข้า
- หายใจเร็ว เหนื่อยง่าย หรือหอบเหนื่อย
บางคนอาจมีอาการเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ขณะที่บางรายค่อย ๆ เป็นมากขึ้นในช่วงหลายวัน หากอาการเปลี่ยนไปจากเดิม โดยเฉพาะเริ่มหายใจลำบากหรือเหนื่อยผิดปกติ ควรไปพบแพทย์ ไม่ควรคิดว่าเป็นเพียงไข้หวัดแล้วรอดูอาการเอง
5 สัญญาณอันตราย ปอดอักเสบอาจกำลังรุนแรงขึ้น
หากกำลังป่วยและสงสัยว่ามีภาวะปอดอักเสบ ต้องคอยสังเกตอาการเหล่านี้ให้ดี
- หอบเหนื่อยมากขึ้น หายใจลำบาก เหนื่อยแม้ขณะอยู่นิ่ง หรือพูดไม่เป็นประโยค
- ค่าออกซิเจนในเลือดลดลง หากวัดขณะพักซ้ำแล้วพบว่าต่ำกว่า 93–94% ควรไปโรงพยาบาลทันที
- ริมฝีปากหรือลิ้นมีสีคล้ำ หรือผิวหนังมีสีผิดปกติ
- ซึมลงหรือสับสน พูดคุยไม่รู้เรื่อง ปลุกตื่นยาก หรือความรู้สึกตัวเปลี่ยนไป
- เจ็บหน้าอกรุนแรง หรือเจ็บแน่นหน้าอกอย่างต่อเนื่อง
หากมีอาการหอบมาก พูดไม่เป็นประโยค ซึม หรือสับสน ควรไปห้องฉุกเฉินทันที ไม่ต้องรอวัดค่าออกซิเจนหรือรอให้มีไข้สูงก่อน
ระวัง! ผู้สูงอายุอาจไม่มีไข้ แต่ป่วยหนักได้
ปอดอักเสบไม่ได้แสดงอาการเหมือนกันทุกวัย
- เด็กเล็ก อาจหายใจเร็ว หน้าอกบุ๋มเวลาดูดหายใจ กินนมน้อยลง หรือซึมลง
- ผู้ใหญ่ มักมีไข้ ไอ อ่อนเพลีย และอาจเจ็บหน้าอกหรือหอบเหนื่อย
- ผู้สูงอายุ บางรายไม่มีไข้หรือไอชัดเจน แต่อาจมีอาการอ่อนแรง ซึม เบื่ออาหาร กินได้น้อยลง หรือสับสนมากกว่าปกติ
โดยเฉพาะผู้สูงอายุ หากมีพฤติกรรมเปลี่ยนไปจากเดิม อย่ามองว่าเป็นแค่อาการตามวัย ควรพาไปพบแพทย์ หากสับสนเฉียบพลันหรือปลุกตื่นยากต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที
กลุ่มไหนเสี่ยงปอดอักเสบรุนแรง?
กลุ่มที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ ได้แก่
- เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี และผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไป
- ผู้มีโรคประจำตัว เช่น โรคปอดเรื้อรัง โรคหัวใจ เบาหวาน โรคไต หรือโรคตับ
- ผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ป่วยที่ได้รับเคมีบำบัด ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือผู้ใช้ยากดภูมิคุ้มกัน
- ผู้มีปัญหาการกลืน ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง หรือผู้ที่เสี่ยงต่อการสำลัก
- ผู้สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์หนัก หรือมีภาวะขาดสารอาหาร
หากอยู่ในกลุ่มเสี่ยงแล้วเริ่มไอ มีไข้ หายใจเร็ว หรือเหนื่อยผิดปกติ ควรพบแพทย์โดยเร็ว
ป้องกันปอดอักเสบได้อย่างไร?
การลดความเสี่ยงเริ่มได้จากพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน เช่น ล้างมือบ่อย ๆ หลีกเลี่ยงใกล้ชิดผู้ที่มีอาการป่วย ไม่ใช้แก้วน้ำหรือช้อนส้อมร่วมกัน ปิดปากและจมูกเวลาไอหรือจาม และสวมหน้ากากเมื่อต้องดูแลผู้ป่วยหรืออยู่ในสถานที่แออัด
นอกจากนี้ ควรงดสูบบุหรี่ หลีกเลี่ยงควันบุหรี่และมลพิษ รับประทานอาหารให้ครบถ้วน พักผ่อนให้เพียงพอ ดูแลโรคประจำตัว และจัดบ้านให้มีอากาศถ่ายเท
สำหรับผู้ที่มีปัญหาการกลืนหรือสำลักบ่อย ควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์เพื่อวางแผนการรับประทานอาหารและการดูแลที่เหมาะสม
วัคซีนช่วยลดความเสี่ยงได้
วัคซีนเป็นอีกหนึ่งแนวทางป้องกันโรคติดเชื้อที่อาจนำไปสู่ปอดอักเสบ โดยวัคซีนที่ควรพิจารณา ได้แก่
- วัคซีนไข้หวัดใหญ่ รับตามคำแนะนำทุกปี
- วัคซีนโควิด-19 รับตามคำแนะนำปัจจุบัน
- วัคซีนนิวโมคอคคัส สำหรับเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัวหรือภูมิคุ้มกันต่ำตามข้อบ่งใช้
- วัคซีน RSV สำหรับผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และกลุ่มเสี่ยงตามคำแนะนำแพทย์
- วัคซีนพื้นฐานในเด็ก เช่น ฮิบ ไอกรน และหัด ควรได้รับครบตามวัย
ทั้งนี้ วัคซีนแต่ละชนิดป้องกันเชื้อแตกต่างกัน และไม่สามารถป้องกันปอดอักเสบได้ทุกสาเหตุ จึงควรปรึกษาแพทย์เพื่อเลือกวัคซีนให้เหมาะกับอายุและสุขภาพของแต่ละคน
ปอดอักเสบไม่ใช่เรื่องไกลตัว และไม่ใช่ทุกคนจะมีอาการเหมือนกัน โดยเฉพาะเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัว ต้องสังเกตให้ดี หากเริ่มหอบเหนื่อย หายใจลำบาก ซึมลง หรือสับสน อย่ารอให้อาการหนัก รีบไปโรงพยาบาลทันทีนะคะ
