งานวิจัยระดับนานาชาติที่ได้รับการเผยแพร่ผ่านสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐอเมริกา (NIH) รหัสบทความ PMC4944045 ได้ทำการศึกษาเจาะลึกถึงปัจจัยที่ส่งผลต่อการเจริญเติบโตของเชื้อจุลินทรีย์และแบคทีเรียก่อโรคในห้องครัวระดับครัวเรือน โดยทีมนักวิจัยได้ลงพื้นที่เก็บตัวอย่างจากพื้นผิวโต๊ะเตรียมอาหารและโต๊ะรับประทานอาหารจาก 53 ครัวเรือน รวมทั้งสิ้น 212 ตัวอย่าง เพื่อนำมาเพาะเชื้อทางห้องปฏิบัติการ
ผลการศึกษาพบเรื่องที่น่ากังวลอย่างยิ่ง เนื่องจากตัวอย่างทั้งหมด 212 จุด มีถึง 168 จุด หรือคิดเป็น 79.2% ที่พบการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย และยังพบเชื้อยีสต์ปะปนอยู่อีก 12.7% ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าพื้นผิวที่เราใช้อยู่ทุกวันอาจมีจุลินทรีย์แฝงตัวอยู่จำนวนมากแม้จะมองด้วยตาเปล่าไม่เห็นก็ตาม
นอกจากนี้ ผลการตรวจวิเคราะห์ยังพบแบคทีเรียสายพันธุ์สำคัญ ได้แก่ สแตฟฟิโลค็อกคัส ออเรียส (S. aureus) ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้เกิดอาการอาหารเป็นพิษ รวมถึงเชื้อเอนเทอโรค็อกคัส (Enterococcus spp.), ซูโดโมแนส (Pseudomonas spp.), โปรเตียส (Proteus spp.) และกลุ่มแบคทีเรียโคลิฟอร์ม (Coliforms) ซึ่งเป็นดัชนีชี้วัดถึงระดับสุขอนามัยที่จำเป็นต้องได้รับการดูแลและทำความสะอาดอย่างถูกวิธีสม่ำเสมอ
อะไรคือสาเหตุที่ทำให้โต๊ะกินข้าวกลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์เชื้อโรค?
จากการศึกษาพฤติกรรมของคนในบ้านพบว่า เชื้อโรคเหล่านี้ไม่ได้ลอยมาติดโต๊ะเอง แต่เกิดจาก "พฤติกรรมความเคยชิน" ในชีวิตประจำวันของเราทั้งสิ้น โดยมีปัจจัยเสี่ยงหลักๆ ดังนี้:
1.ฟองน้ำและผ้าเช็ดโต๊ะอเนกประสงค์ นี่คือตัวการสำคัญที่สุด! บ้านที่ใช้ฟองน้ำหรือผ้าเช็ดทำความสะอาดผืนเดียวเช็ดทุกอย่าง ตั้งแต่เช็ดเตา เช็ดโต๊ะเตรียมอาหาร ไปจนถึงเช็ดโต๊ะกินข้าว จะมีปริมาณแบคทีเรียสะสมสูงที่สุด (สูงถึง 8,475 CFU ต่อ 25 ตารางเซนติเมตร) การทำแบบนี้ไม่ใช่การทำความสะอาด แต่คือการ "นำพารถบัสขนเชื้อโรค" จากจุดหนึ่งไปกระจายสู่อีกจุดหนึ่ง
2.การใช้โต๊ะเตรียมอาหารแทนเขียง ครัวเรือนมากถึง 32.1% มักหั่นผักหรือเนื้อสัตว์ลงบนโต๊ะโดยตรงโดยไม่ใช้เขียง และอีกกว่าครึ่งใช้เขียงเดียวกันหั่นทั้งเนื้อดิบและผักสด ซึ่งทำให้เกิด "การปนเปื้อนข้าม" (Cross-contamination) เชื้อโรคจากเนื้อดิบจึงฝังตัวอยู่บนโต๊ะได้อย่างง่ายดาย
3.พลาสติกปูโต๊ะ ใครที่ชอบใช้พลาสติกใสปูทับโต๊ะกินข้าวเพื่อให้เช็ดง่าย อาจต้องคิดใหม่ เพราะงานวิจัยพบว่า โต๊ะที่ทำจากพลาสติกหรือโต๊ะที่ปูด้วยพลาสติก มีปริมาณแบคทีเรียสะสม "สูงกว่า" โต๊ะไม้หรือโต๊ะที่ปูด้วยผ้าอย่างมีนัยสำคัญ
4.ละเลยการล้างมือ มีเพียง 39.6% ของผู้เข้าร่วมการศึกษาเท่านั้นที่ล้างมือทุกครั้งก่อนเตรียมอาหารหรือก่อนทานอาหาร ซึ่งพบว่าบ้านที่คนทำอาหารล้างมือเป็นประจำ จะมีปริมาณเชื้อโรคบนโต๊ะลดลงอย่างเห็นได้ชัด
อันตรายที่มองไม่เห็น แต่ส่งผลถึงชีวิต ?
องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่าในแต่ละปีมีผู้ป่วยจากโรคอาหารเป็นพิษหลายร้อยล้านคนทั่วโลก และหลายแสนคนต้องเสียชีวิต โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางอย่าง เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ ซึ่งหลายคนมักคิดว่าอาหารเป็นพิษเกิดจากการทานอาหารนอกบ้าน แต่ความจริงแล้ว "ห้องครัวในบ้าน" คือสถานที่ที่เกิดการติดเชื้อโรคมากที่สุดเป็นอันดับสองรองจากร้านอาหาร
เชื้อแบคทีเรียเหล่านี้สามารถสร้าง "ไบโอฟิล์ม" (Biofilm) หรือเมือกหุ้มเซลล์ที่เกาะติดแน่นอยู่บนพื้นผิวโต๊ะ ทำให้เชื้อโรคถูกปล่อยออกมาปนเปื้อนกับอาหารที่วางทิ้งไว้ หรือแม้แต่มือของเราที่ไปสัมผัสโต๊ะ ส่งผลให้อาหารเน่าเสียเร็วขึ้น และเมื่อเรารับประทานเข้าไปก็ก่อให้เกิดอาการท้องร่วง ท้องเสียรุนแรง อาเจียน หรือติดเชื้อในระบบทางเดินอาหารได้
เปลี่ยนพฤติกรรมตั้งแต่วันนี้ เพื่อมื้ออาหารที่ปลอดภัย ?
เพื่อเปลี่ยนโต๊ะกินข้าวให้กลับมาเป็นพื้นที่ปลอดภัยของครอบครัวอีกครั้ง เราสามารถเริ่มต้นได้ง่ายๆ ด้วยการปรับเปลี่ยนสุขลักษณะในครัวเรือน ได้แก่:
แยกการใช้งานอุปกรณ์ทำความสะอาด: ควรแยกฟองน้ำและผ้าเช็ดโต๊ะให้ชัดเจน ผ้าเช็ดโต๊ะกินข้าวไม่ควรนำไปเช็ดบริเวณอ่างล้างจานหรือคราบเนื้อสัตว์ดิบ และควรซักทำความสะอาดผ้าเช็ดโต๊ะบ่อยๆ หรือเปลี่ยนใหม่เป็นประจำ
ใช้เขียงให้ถูกต้อง: ห้ามหั่นอาหารบนพื้นโต๊ะโดยตรงเด็ดขาด และควรแยกเขียงสำหรับเนื้อสัตว์ดิบ ออกจากเขียงสำหรับผักผลไม้หรืออาหารที่ปรุงสุกแล้ว
หมั่นล้างมือ: สร้างนิสัยล้างมือด้วยสบู่ทุกครั้งก่อนเริ่มทำอาหารและก่อนนั่งทานอาหาร
ทำความสะอาดด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ: หากใช้พลาสติกปูโต๊ะ ควรเช็ดทำความสะอาดด้วยน้ำยาฆ่าเชื้ออย่างสม่ำเสมอ ไม่ใช่แค่การใช้ผ้าชุบน้ำเปล่าเช็ดเท่านั้น
ตัวเลข 79.2% ไม่ใช่แค่สถิติทางวิทยาศาสตร์ แต่เป็นสัญญาณเตือนภัยที่บอกเราว่า ความสะอาดที่เรามองเห็นด้วยตาเปล่า อาจไม่สะอาดอย่างที่คิด ถึงเวลาแล้วที่เราต้องใส่ใจรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ในห้องครัวให้มากขึ้น ก่อนที่โต๊ะกินข้าวแสนอบอุ่น จะกลายเป็นแหล่งเพาะเชื้อโรคที่ทำร้ายสุขภาพของคนที่เรารักโดยไม่รู้ตัว!
