เล็บเป็นส่วนหนึ่งที่แพทย์และพยาบาลใช้ประเมินสุขภาพ เพราะเล็บสะท้อนการไหลเวียนเลือด การได้รับออกซิเจน ภาวะโภชนาการ โรคระบบต่าง ๆ และผลของยาได้ แต่ ลักษณะเล็บเพียงอย่างเดียวไม่สามารถวินิจฉัยโรคได้ ต้องดูร่วมกับอาการ ตรวจร่างกาย และผลตรวจอื่น
1) เล็บปุ้ม (Clubbing)
ลักษณะ ปลายนิ้วโป่ง กลม เล็บโค้งนูนลง มุมระหว่างเล็บกับโคนเล็บ > 180° มักเป็นทั้งสองมือ
อาจสัมพันธ์กับ Lung Cancer, Chronic Obstructive Pulmonary Disease, โรคปอดเรื้อรัง, โรคหัวใจเขียวแต่กำเนิด, โรคตับบางชนิด, โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง
พยาธิสภาพ (เชื่อมโยง) → ภาวะพร่องออกซิเจนเรื้อรัง → กระตุ้นการสร้างหลอดเลือดและเนื้อเยื่อ → ปลายนิ้วโต
2) เล็บช้อน (Koilonychia) Koilonychia
ลักษณะ ตรงกลางเล็บบุ๋มเหมือนช้อน, เล็บบาง แตกง่าย
อาจสัมพันธ์กับ ภาวะขาดธาตุเหล็ก, Iron Deficiency Anemia, ภาวะดูดซึมอาหารผิดปกติ
พยาธิสภาพ → การสร้างเคราตินผิดปกติจากธาตุเหล็กต่ำ
3) เล็บซีด (Pale Nails)
ลักษณะ สีชมพูจาง, กดแล้วสีเลือดกลับช้า
อาจสัมพันธ์กับ ภาวะโลหิตจาง, เสียเลือด, โรคไตเรื้อรัง
เหตุผล → เม็ดเลือดแดงลด → ออกซิเจนไปเล็บลด
4) เล็บขาวทั้งแผ่น (Terry’s Nails)
ลักษณะ เล็บเกือบขาวทั้งแผ่น, เหลือขอบชมพูปลายเล็บเล็กน้อย
อาจสัมพันธ์กับ โรคตับ, Congestive Heart Failure, Type 2 Diabetes, ผู้สูงอายุ
พยาธิสภาพ → การไหลเวียนเลือดใต้เล็บเปลี่ยน
5) เล็บครึ่งขาวครึ่งแดง (Half-and-half Nails / Lindsay nails)
ลักษณะ ครึ่งบนขาว, ปลายเล็บออกแดง/น้ำตาล
สัมพันธ์มากกับ โรคไตเรื้อรัง, Chronic Kidney Disease
เหตุผล → มีการเปลี่ยนแปลงของหลอดเลือดและสารคั่งในร่างกาย
6) เส้นขวางบนเล็บ (Beau’s Lines)
ลักษณะ ร่องพาดตามแนวขวาง, อาจเกิดหลายเล็บพร้อมกัน
อาจสัมพันธ์กับ ไข้สูง, ผ่าตัดใหญ่, ภาวะเครียดต่อร่างกาย, เคมีบำบัด, ภาวะขาดสารอาหาร
พยาธิสภาพ → เล็บหยุดโตชั่วคราว
7) จุดบุ๋มเล็ก ๆ บนเล็บ (Nail Pitting)
ลักษณะ มีหลุมเล็กจำนวนมาก
สัมพันธ์กับ Psoriasis, ผิวหนังอักเสบ, โรคภูมิคุ้มกันบางชนิด
8.เล็บแยกจากเนื้อ (Onycholysis)
ลักษณะ ปลายเล็บลอย, สีขาวขุ่น
อาจสัมพันธ์กับ Hyperthyroidism, เชื้อรา, การระคายเคืองสารเคมี
9) เส้นเลือดแตกใต้เล็บ (Splinter Hemorrhage)
ลักษณะ เส้นแดง/น้ำตาลเล็ก ๆ ใต้เล็บ
อาจสัมพันธ์กับ การกระแทก, การอักเสบของลิ้นหัวใจ, Infective Endocarditis
10) เล็บเหลือง (Yellow Nail)
ลักษณะ เล็บหนา โตช้า สีเหลือง
อาจสัมพันธ์กับ เชื้อรา, โรคทางเดินน้ำเหลือง, โรคปอดเรื้อรัง
11) เล็บเขียว
ลักษณะ เขียวอมดำ
อาจสัมพันธ์กับ การติดเชื้อแบคทีเรีย โดยเฉพาะ Pseudomonas, ความชื้นสะสม
12) เส้นดำใต้เล็บ (Longitudinal Melanonychia)
ลักษณะ เส้นดำพาดยาว
สิ่งที่ต้องระวัง ถ้าเพิ่งเกิดใหม่ เส้นกว้างขึ้น สีไม่สม่ำเสมอ หรือมีสีลามออกผิวหนังรอบเล็บ → ควรพบแพทย์เพื่อแยกโรคร้ายแรงของเม็ดสี
สัญญาณที่ควรพบแพทย์เร็ว
- เล็บเปลี่ยนสีเร็ว
- เล็บดำโดยไม่ได้กระแทก
- นิ้วปุ้มเกิดใหม่
- เล็บแยก เจ็บ บวม มีหนอง
- มีน้ำหนักลด เหนื่อยง่าย หรือหอบร่วมด้วย
