วันที่ 12 พ.ค. 69 นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ ได้โพสต์เฟซบุ๊ก “หมอเจด” โดยได้เผยว่า บางคนเริ่มจากปวดแน่นลิ้นปี่ ปวดกลางท้อง แล้วร้าวไปถึงหลัง จนคิดว่าแค่กรดไหลย้อน ปวดกล้ามเนื้อ หรือเมื่อยหลังธรรมดา เลยกินยาแล้วทนเอา แต่จริง ๆ อาการแบบนี้ ถ้าเป็นหนักขึ้นหลังอาหาร โดยเฉพาะอาหารมันหรือแอลกอฮอล์ บางครั้งอาจเกี่ยวกับ “ตับอ่อน” ได้ครับ ซึ่งตับอ่อนเป็นอวัยวะที่คนไม่ค่อยนึกถึง แต่ถ้ามีปัญหาขึ้นมา อาการมักหนักและอันตรายกว่าที่คิดครับ
1️. ตับอ่อนอักเสบ มักปวดกลางท้องแล้วร้าวไปหลัง อาการเด่นคือปวดแน่นบริเวณลิ้นปี่หรือกลางท้องครับ แล้วอาจร้าวทะลุไปด้านหลังได้ บางคนปวดจนตัวงอ นอนราบไม่ได้ โดยเฉพาะหลังอาหารมื้อหนัก หรือดื่มแอลกอฮอล์ อาการจะยิ่งชัดขึ้นครับ บางคนปวดต่อเนื่องหลายชั่วโมง เปลี่ยนท่านอนก็ไม่ค่อยดีขึ้น และมักปวดจนใช้ชีวิตลำบากครับ
2️. กินมันจัด ดื่มหนัก เสี่ยงกระตุ้นตับอ่อนอักเสบได้ โดยเฉพาะคนที่ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ หรือมีไตรกลีเซอไรด์สูงมาก เพราะไขมันและแอลกอฮอล์เป็นตัวกระตุ้นตับอ่อนอักเสบที่เจอได้บ่อยครับ บางคนตรวจเจอไตรกลีเซอไรด์เกิน 500–1000 แล้ว แต่ยังไม่รู้ว่าตับอ่อนเริ่มเสี่ยงแล้วครับ และยิ่งกินมื้อหนักติดกันหลายวัน ความเสี่ยงจะยิ่งเพิ่มขึ้นแบบชัดเจนครับ
3️. ปวดท้องร่วมกับคลื่นไส้ อาเจียน ต้องระวังมากขึ้น เพราะเวลาตับอ่อนอักเสบ ระบบย่อยอาหารจะรวนครับ หลายคนกินอะไรไม่ค่อยได้ คลื่นไส้ อาเจียน หรือปวดจนไม่อยากอาหาร ซึ่งอาการมักไม่ได้เป็นแค่แป๊บเดียว แต่จะปวดต่อเนื่องหลายชั่วโมงครับ บางคนยังมีไข้ เหงื่อออก หรือรู้สึกอ่อนเพลียร่วมด้วย จนแทบลุกไม่ไหวเลยครับ
4️. บางคนเข้าใจผิดว่าเป็นแค่ปวดหลังหรือกรดไหลย้อน เพราะตำแหน่งอาการมันใกล้กันครับ โดยเฉพาะคนที่ปวดลามไปด้านหลัง หรือแน่นลิ้นปี่หลังอาหาร เลยซื้อยากินเองอยู่เรื่อย ๆ จนปล่อยให้การอักเสบหนักขึ้นแบบไม่รู้ตัวครับ บางคนกินยาลดกรดอยู่หลายวัน แต่อาการกลับหนักขึ้นเรื่อย ๆ เพราะต้นเหตุจริงไม่ใช่กระเพาะครับ
5️. ตับอ่อนเกี่ยวกับทั้งน้ำตาลและการย่อยอาหาร อวัยวะนี้มีหน้าที่สร้างทั้งเอนไซม์ย่อยอาหาร และอินซูลินครับ เพราะฉะนั้นถ้าตับอ่อนมีปัญหาเรื้อรัง บางคนจะเริ่มน้ำหนักลด ถ่ายมัน หรือคุมน้ำตาลยากขึ้นร่วมด้วยครับ และบางคนพอตับอ่อนเสียหายเรื้อรัง อาจเริ่มเสี่ยงเบาหวานตามมาได้เหมือนกันครับ
6️. ถ้าปวดรุนแรง ไข้ขึ้น หรือหายใจเหนื่อย ต้องรีบไปโรงพยาบาล เพราะตับอ่อนอักเสบบางกรณีรุนแรงได้เร็วครับ และอาจลามไปติดเชื้อ ความดันตก หรือกระทบอวัยวะอื่นได้ โดยเฉพาะถ้าปวดจนทนไม่ไหว อย่าฝืนอยู่บ้านครับ บางคนรอเพราะคิดว่าเดี๋ยวหาย สุดท้ายอาการหนักจนต้องนอน ICU ก็มีครับ
7️. ข่าวดีคือ หลายปัจจัยป้องกันได้ตั้งแต่วันนี้ ทั้งการลดแอลกอฮอล์ คุมไตรกลีเซอไรด์ ลดอาหารมันจัด และคุมน้ำหนัก เพราะตับอ่อนเป็นอวัยวะที่ไม่ค่อยส่งสัญญาณบ่อย แต่พออักเสบขึ้นมา มักหนักและฟื้นช้าครับ โดยเฉพาะคนที่เริ่มมีพุง ไขมันสูง หรือดื่มสังสรรค์บ่อย ยิ่งควรเริ่มดูแลเร็วครับ
สิ่งที่ช่วยลดความเสี่ยงตับอ่อนอักเสบได้จริง
- ลดแอลกอฮอล์ โดยเฉพาะการดื่มหนักติดกันหลายวัน หรือดื่มรวดเดียวปริมาณมาก ควรค่อย ๆ ลดความถี่ลงครับ
- คุมไตรกลีเซอไรด์ โดยลดน้ำหวาน ชานม ขนม และของทอด เพราะค่า TG สูงสัมพันธ์กับตับอ่อนอักเสบโดยตรง
- เลี่ยงมื้อหนักช่วงดึก โดยเฉพาะบุฟเฟต์ ปิ้งย่าง หรืออาหารมันจัดติดกันหลายมื้อ
- เพิ่มผัก โปรตีนดี และไขมันดี เช่น ปลา ถั่ว หรืออะโวคาโด แทนอาหารทอดและไขมันแปรรูป
- ถ้าน้ำหนักเกินหรือมีพุง ค่อย ๆ ลดน้ำหนักแบบไม่หักโหม เพราะไขมันหน้าท้องสัมพันธ์กับการอักเสบในร่างกาย
- ถ้ามีอาการปวดท้องร้าวหลังบ่อย ๆ อย่าซื้อยากินเองซ้ำ ๆ ควรตรวจหาสาเหตุให้ชัดครับ
ตับอ่อนเป็นอวัยวะที่คนส่วนใหญ่มักนึกถึง “ตอนมีปัญหาแล้ว” ครับ เพราะช่วงแรกอาการอาจดูเหมือนกรดไหลย้อน หรือปวดเมื่อยธรรมดา จนหลายคนปล่อยผ่าน แต่จริง ๆ ถ้าปวดกลางท้องแล้วร้าวไปหลังบ่อย ๆ โดยเฉพาะหลังอาหารมันหรือดื่มหนัก ร่างกายอาจกำลังเตือนอยู่ก็ได้ครับ ใครมีคำถาม หรืออยากให้ผมเขียนเรื่องไหนต่อ คอมเมนต์กันมาได้เลยนะครับ