วันที่ 5 ส.ค. 69 นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ โพสต์ภาพข้อความผ่านเพจเฟซบุ๊กชื่อ หมอเจด เผยว่า ปวดท้องร้าวไปหลัง น้ำหนักลด ตัวเหลือง! สัญญาณมะเร็งตับอ่อนที่มักเจอช้า! เวลาปวดท้อง หลายคนจะนึกถึงกระเพาะ กรดไหลย้อน หรือลำไส้ก่อนครับ ซึ่งส่วนใหญ่ก็ไม่ได้เป็นมะเร็ง แต่มีมะเร็งชนิดหนึ่งที่ผมอยากให้รู้จักไว้คือ มะเร็งตับอ่อน เพราะช่วงแรกมันอาจไม่ค่อยมีอาการ หรืออาการดูคล้ายโรคทั่วไป พอเริ่มมีอาการชัดอย่างปวดท้องร้าวไปหลัง น้ำหนักลด กินไม่ลง หรือตัวเหลือง บางครั้งโรคก็เดินมาไกลแล้วครับ วันนี้ผมเลยอยากชวนดูว่า อาการแบบไหนที่ไม่ควรปล่อยผ่าน โดยเฉพาะถ้ามาหลายอย่างพร้อมกัน
1️. ปวดท้องบน แล้วร้าวทะลุไปด้านหลัง ตับอ่อนอยู่ค่อนข้างลึกในช่องท้องและอยู่ใกล้ด้านหลังครับ เมื่อก้อนโตขึ้นหรือรบกวนเส้นประสาทรอบ ๆ บางคนจึงมีอาการปวดบริเวณลิ้นปี่หรือท้องส่วนบน แล้วรู้สึกเหมือนปวดลึก ๆ ร้าวไปหลัง บางคนปวดมากขึ้นหลังอาหารหรือตอนนอนราบ และรู้สึกดีขึ้นเวลานั่งโน้มตัวไปข้างหน้าได้ แต่ต้องย้ำครับว่า ปวดท้องร้าวหลังไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งตับอ่อนทันที เพราะตับอ่อนอักเสบ นิ่วในถุงน้ำดี แผลกระเพาะ หรือโรคกล้ามเนื้อหลังก็ทำได้เหมือนกัน สิ่งที่ควรสนใจคืออาการใหม่ที่เป็นต่อเนื่องหรือแย่ลงเรื่อย ๆ
2️. น้ำหนักลด ทั้งที่ไม่ได้ตั้งใจลด อันนี้เป็นหนึ่งในสัญญาณที่ผมให้ความสำคัญครับ ถ้าน้ำหนักลดทั้งที่ไม่ได้คุมอาหาร ไม่ได้เพิ่มการออกกำลังกาย โดยเฉพาะลดร่วมกับเบื่ออาหาร อิ่มเร็ว หรืออ่อนเพลีย ควรหาสาเหตุ ในมะเร็งตับอ่อน น้ำหนักอาจลดได้จากหลายอย่าง ทั้งกินได้น้อยลง ภาวะอักเสบจากตัวโรค และตับอ่อนสร้างเอนไซม์ย่อยอาหารได้ไม่เพียงพอ บางคนเลยไม่ได้แค่ผอมลง แต่จะรู้สึกว่า “แรงหายไปด้วย”
3️. ตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะเข้ม ข้อนี้ค่อนข้างสำคัญครับ โดยเฉพาะก้อนที่เกิดบริเวณ หัวของตับอ่อน เพราะอยู่ใกล้ท่อน้ำดี ถ้าก้อนไปกดท่อน้ำดี น้ำดีระบายลงลำไส้ไม่ได้ สาร Bilirubin จะสะสมในเลือด ทำให้เกิด ตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระสีซีด บางคนมีอาการคันตามตัว อาการตัวเหลืองไม่ได้มีแต่มะเร็งตับอ่อนครับ นิ่วอุดตันท่อน้ำดี ตับอักเสบ และโรคอื่นก็ทำได้ แต่ถ้า ตัวเหลืองโดยเฉพาะแบบไม่ปวดมากร่วมกับน้ำหนักลด ผมไม่อยากให้รอดูเองครับ
4️. กินไม่ลง อิ่มเร็ว ท้องอืดผิดจากเดิม บางคนไม่ได้เริ่มด้วยอาการปวดครับ แต่เริ่มรู้สึกว่าอาหารที่เคยกินได้หมดจาน ตอนนี้กินไม่กี่คำก็อิ่ม หรือมีคลื่นไส้ ท้องอืด แน่นท้อง และเบื่ออาหารต่อเนื่อง อาการเหล่านี้กว้างมากและเจอในโรคทางเดินอาหารทั่วไปได้เยอะ จึงไม่ควรใช้วินิจฉัยมะเร็งจากอาการอย่างเดียว แต่ถ้าเกิดใหม่ในวัยกลางคนหรือสูงอายุ และมาพร้อมน้ำหนักลด ตัวเหลือง หรืออาการแย่ลงเรื่อย ๆ ความสำคัญจะเพิ่มขึ้นครับ
5️. อุจจาระมัน ลอยน้ำ เหม็นผิดปกติ ตับอ่อนผลิตเอนไซม์ที่ใช้ย่อยไขมัน โปรตีน และคาร์โบไฮเดรตครับ ถ้าการทำงานของตับอ่อนเสียมากขึ้น อาจเกิด Pancreatic exocrine insufficiency หรือภาวะที่เอนไซม์ย่อยอาหารไม่พอ สิ่งที่เห็นได้คืออุจจาระมีไขมันมาก ลอยน้ำ มัน ๆ ล้างออกยาก กลิ่นแรง และน้ำหนักลดตามมา ไม่ได้เกิดในมะเร็งตับอ่อนทุกคนครับ แต่ถ้าเกิดร่วมกับอาการอื่นก็ควรตรวจเพิ่มเติม
6️. อยู่ดี ๆ น้ำตาลสูงหรือเป็นเบาหวานตอนอายุมากขึ้น ข้อนี้หลายคนไม่ค่อยรู้ครับ ตับอ่อนมีหน้าที่สร้างอินซูลินด้วย ดังนั้นโรคของตับอ่อนอาจรบกวนระบบควบคุมน้ำตาลได้ คนบางกลุ่มอาจพบว่า จากที่น้ำตาลเคยปกติ อยู่ ๆ เริ่มสูง หรือเป็นเบาหวานใหม่ในช่วงอายุมากขึ้น โดยเฉพาะถ้ามี น้ำหนักลดทั้งที่น้ำตาลสูง แต่ผมขอเน้นว่า เบาหวานใหม่ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากมะเร็งตับอ่อนครับ สาเหตุทั่วไปอย่างดื้ออินซูลิน น้ำหนักเกิน และกรรมพันธุ์พบมากกว่ามาก มันจะน่าสนใจขึ้นเมื่อเบาหวานเกิดใหม่พร้อมอาการผิดปกติอื่น เช่น น้ำหนักลด เบื่ออาหาร ปวดท้อง หรือดีซ่านครับ
7️. ทำไมมะเร็งตับอ่อนถึงมักเจอช้า? เพราะตับอ่อนอยู่ลึกครับ ก้อนเล็ก ๆ จึงไม่ได้คลำเจอง่าย และช่วงแรกอาจยังไม่สร้างอาการชัด อีกอย่างคืออาการเริ่มต้นหลายอย่าง เช่น แน่นท้อง เบื่ออาหาร ปวดท้อง หรือน้ำหนักลด ดูคล้ายโรคทั่วไปมาก คนจึงอาจรักษากระเพาะหรือปรับอาหารอยู่พักใหญ่ก่อน นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมผมไม่อยากให้รอจน “ปวดหนักมาก” ถึงค่อยตรวจครับ ถ้าอาการหลายอย่างมารวมกันและเป็นต่อเนื่อง ควรหาสาเหตุให้ชัด
ใครบ้างที่ควรระวังมากขึ้น?
ไม่ได้หมายความว่ามีปัจจัยเสี่ยงแล้วจะต้องเป็นนะครับ แต่ความเสี่ยงมะเร็งตับอ่อนสูงขึ้นในคนบางกลุ่ม เช่น
- สูบบุหรี่
- อายุเพิ่มขึ้น โดยพบมากขึ้นหลังประมาณ 50–60 ปี
- มีตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง
- อ้วนและมีปัญหาเมตาบอลิก
- มีประวัติครอบครัวมะเร็งตับอ่อน หรือกลุ่มพันธุกรรมบางชนิด
- เบาหวานที่เกิดใหม่ในวัยสูงอายุร่วมกับน้ำหนักลดหรืออาการผิดปกติอื่น
แล้วถ้าสงสัย ต้องตรวจอะไร?
มะเร็งตับอ่อนไม่ได้ตรวจจากอาการหรือผลเลือดเพียงค่าเดียวครับ แพทย์อาจพิจารณา CT ช่องท้องแบบเฉพาะตับอ่อน, MRI/MRCP หรือ Endoscopic ultrasound ตามสถานการณ์ ส่วนค่า CA 19-9 หลายคนเคยได้ยินว่าเป็นค่ามะเร็งตับอ่อน แต่ผมไม่แนะนำให้เอาไปตรวจคัดกรองเองในคนทั่วไปครับ เพราะมันสูงจากโรคอื่นได้ และมะเร็งตับอ่อนบางคนค่าก็ไม่ได้สูง ใช้ประกอบการประเมินมากกว่าใช้ฟันธงครับ
สุดท้าย ปวดท้องร้าวหลัง น้ำหนักลด หรือตัวเหลืองเพียงอย่างใดอย่างหนึ่งไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งตับอ่อนครับ แต่ถ้าอาการเหล่านี้เกิดใหม่ เป็นต่อเนื่อง แย่ลง หรือมาหลายอย่างพร้อมกัน โดยเฉพาะ ปวดท้องบนร้าวหลัง + น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ + ตัวหรือตาเหลือง ผมไม่อยากให้รอดูเป็นเดือน เพราะมะเร็งตับอ่อนเป็นโรคที่ช่วงแรกมักเงียบ ยิ่งหาสาเหตุได้เร็ว โอกาสวางแผนดูแลก็ยิ่งเร็วตามครับ ใครมีคำถาม หรืออยากให้ผมเขียนความรู้เรื่องอะไรคอมเมนต์กันมาได้เลยนะครับ
