วันที่ 24 พ.ค. 69 นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ ได้โพสต์เฟซบุ๊ก “หมอเจด” โดยได้เผยว่า พอพูดคำว่า “ตับแข็ง” หรือ “มะเร็งตับ” คนส่วนใหญ่จะนึกถึงอะไรครับ? “ก็กินเหล้าเยอะไงหมอ” ใช่ครับ…แอลกอฮอล์เป็นสาเหตุหนึ่งจริง แต่ทุกวันนี้สิ่งที่ผมเจอบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ คือ “คนไม่กินเหล้า” แต่มีไขมันพอกตับ ค่าตับขึ้น ตับอักเสบ หรือบางคนไปถึงพังผืดตับแล้วครับ แล้วหลายคนช็อกมาก เพราะคิดมาตลอดว่าไม่ดื่มแอล = ตับปลอดภัย ทั้งที่จริงตับมันพังจาก “การอักเสบสะสม” ได้หลายทางมากครับ
1️. ไขมันพอกตับ ตอนนี้เจอเยอะมากในคนไทย ทุกวันนี้ไขมันพอกตับไม่ได้เป็นโรคของคนดื่มเหล้าอย่างเดียวแล้วครับ โดยเฉพาะคนที่อ้วนลงพุง น้ำหนักเกิน เบาหวาน หรือดื้ออินซูลินก็เป็นได้แล้วครับ เพราะตับคือที่จัดการน้ำตาลและไขมัน พอกินหวาน กินแป้งขัดขาว ชานม ของทอด แล้วใช้งานร่างกายน้อย ตับจะเปลี่ยนน้ำตาลส่วนเกินไปเก็บเป็นไขมันครับ สุดท้ายตับเริ่มอ้วนทั้งที่ตัวอาจยังไม่อ้วนมากเลยก็มีครับ
2️. ค่าตับขึ้น ไม่ได้แปลว่าแค่ “พักผ่อนน้อย” เสมอไป เวลาตรวจสุขภาพ หลายคนเห็นค่า AST/ALT สูงนิดหน่อย แล้วคิดว่าเดี๋ยวพักผ่อนก็หาย ซึ่งบางครั้งใช่ครับ แต่หลายครั้งมันคือสัญญาณว่า “ตับกำลังอักเสบ” อยู่ โดยเฉพาะถ้า ALT สูงร่วมกับพุง ไตรกลีเซอไรด์สูง น้ำหนักขึ้นง่าย หรือมีไขมันพอกตับจากอัลตราซาวด์ แบบนี้ต้องระวังครับ เพราะแปลว่าตับกำลังโดนทำร้ายต่อเนื่องทุกวัน .
3️. ไวรัสตับอักเสบ B และ C ยังเป็นสาเหตุใหญ่ของมะเร็งตับ อันนี้สำคัญมากครับ โดยเฉพาะในคนเอเชียรวมถึงคนไทย เพราะหลายคนติดเชื้อมาตั้งแต่เด็กโดยไม่รู้ตัว ไม่มีอาการอะไรเลย แต่ไวรัสจะค่อย ๆ ทำให้ตับอักเสบเรื้อรัง บางคนผ่านไป 20–30 ปี ถึงมาตรวจเจอว่าตับเริ่มแข็งแล้ว เพราะงั้นต่อให้ไม่กินเหล้า ถ้ามีไวรัสตับอักเสบเรื้อรัง ก็เสี่ยงมะเร็งตับได้เหมือนกันครับ
4️. พุงใหญ่ ดื้ออินซูลิน ตับจะเริ่ม “เก็บไขมัน” มากผิดปกติ คนที่เริ่มมีพุง น้ำหนักขึ้นง่าย ง่วงหลังอาหาร หิวจุกจิก หรือ TG สูง ส่วนใหญ่ร่างกายกำลังดื้ออินซูลินครับ พออินซูลินสูง ตับจะโดนสั่งให้สร้างไขมันมากขึ้น แล้วพอไขมันสะสมในตับเยอะ ตับจะเริ่มอักเสบ ค่าตับเริ่มขึ้น จากไขมันพอกตับธรรมดา ก็เริ่มพัฒนาไปเป็น “ไขมันพอกตับอักเสบ” ได้ครับ ซึ่งอันนี้เริ่มอันตรายแล้ว
5️. ตับอักเสบเรื้อรัง → พังผืด → ตับแข็ง มันค่อย ๆ เกิดจริง หลายคนคิดว่าตับแข็งต้องดื่มหนักมากก่อน แต่จริง ๆ ถ้าตับอักเสบเรื้อรังนานพอ ไม่ว่าจะจากไวรัส ไขมัน หรือแอลกอฮอล์ ร่างกายจะเริ่มสร้าง “พังผืด” ขึ้นในตับ พอพังผืดมากขึ้น ตับจะเริ่มแข็ง เลือดไหลผ่านยาก แล้วการทำงานของตับจะค่อย ๆ แย่ลงครับ ซึ่งช่วงแรกอาจยังไม่มีอาการเลยด้วยซ้ำ
6️. น่ากลัวตรงที่ช่วงแรก “แทบไม่มีอาการ” อันนี้แหละครับที่ทำให้คนชะล่าใจ เพราะตับเป็นอวัยวะที่ทนมาก หลายคนตับเริ่มอักเสบมาหลายปี แต่ยังทำงานได้ ใช้ชีวิตได้ปกติ บางคนรู้ตัวอีกที เพราะตรวจสุขภาพเจอค่าตับสูง หรืออัลตราซาวด์เจอไขมันพอกตับ ทั้งที่ไม่เคยรู้สึกป่วยเลยครับ
7️. สมุนไพร มั่ว ๆ ตับก็พังได้ อันนี้อยากเตือนเลยครับ โดยเฉพาะสายดีท็อกซ์ สายบำรุง ที่ผมเห็นบ่อย ๆ คือซื้อสมุนไพรมากินเองหลายตัวพร้อมกัน อันนี้ยิ่งไปกันใหญ่เลย เพราะตับคืออวัยวะที่ต้องจัดการทุกอย่างที่เรากินเข้าไป บางชนิดกินเกิน กินนาน หรือกินร่วมกันหลายตัว ตับอักเสบได้จริงครับ แถมบางคนไม่เคยบอกหมอด้วยว่ากินอะไรอยู่
8️. อย่ารอให้ตาเหลือง ตัวเหลืองก่อน ค่อยดูแล เพราะตอนมีอาการชัด ๆ อย่างท้องบวม ตาเหลือง อ่อนแรง หรือเลือดออกง่าย หลายครั้งตับเสียไปเยอะแล้วครับ จริง ๆ ถ้ามีพุง ไขมันสูง น้ำตาลแกว่ง ค่าตับเริ่มขึ้น หรืออัลตราซาวด์เจอไขมันพอกตับ นั่นคือช่วงที่ควรเริ่มดูแลทันทีครับ เพราะตับยังมีโอกาสฟื้นได้
สิ่งที่ช่วยลดการอักเสบของตับได้จริง
- ลดน้ำหวาน ชานม ขนม และแป้งขัดขาว
- ถ้ามีพุง ลองลดน้ำหนักลงประมาณ 5–10% ก่อนก็ช่วยได้มากครับ
- ออกกำลังกายสม่ำเสมอ โดยเฉพาะเวทเทรนนิ่งร่วมกับคาร์ดิโอ
- นอนให้พอประมาณ 7–9 ชั่วโมง และลดนอนดึก
- ตรวจค่าตับ AST/ALT อัลตราซาวด์ตับ และไวรัสตับอักเสบถ้ายังไม่เคยตรวจ
- อย่าซื้ออาหารเสริมหรือสมุนไพรกินต่อเนื่องเองแบบไม่เช็กครับ
สิ่งที่ผมอยากให้เข้าใจใหม่คือ “ตับพัง” มันไม่ได้มีแค่คนดื่มเหล้าหนักอีกแล้วครับ ทุกวันนี้ชานม น้ำหวาน นอนดึก พุงใหญ่ ดื้ออินซูลิน หรือไวรัสตับอักเสบ ก็พาตับพังได้เหมือนกัน ตอนนี้อาจคิดว่าตัวเองยังแข็งแรงดีอยู่ แต่ถ้าวันนี้ร่างกายเริ่มส่งสัญญาณแล้ว รีบดูแลตัวเองตั้งแต่ตอนนี้ อย่ารอให้ไปถึงตับแข็งก่อน ค่อยหันกลับมาดูแล ใครมีคำถาม หรืออยากให้ผมเขียนความรู้เรื่องอะไรคอมเมนต์กันมาได้เลยนะครับ