วันที่ 29 มี.ค. 69 นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ รองผู้อำนวยการกิจการด้านปฐมภูมิ โรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา โพสต์เฟซบุ๊ก “หมอเจด” โดยได้โพสต์ให้ความรู้ว่า รู้ไหมครับว่า “ตับอ่อน” ไม่ได้มีหน้าที่แค่ช่วยย่อยอาหาร แต่ยังเป็นเหมือน “ตัวคุมเกมน้ำตาล” ของร่างกายด้วย เพราะมันสร้างอินซูลินเพื่อพาน้ำตาลเข้าไปใช้ในเซลล์ ถ้าตับอ่อนทำงานดี น้ำตาลก็จะนิ่ง แต่เมื่อไหร่ที่ตับอ่อนเกิดการอักเสบขึ้นมาแบบเฉียบพลัน ไม่ใช่แค่ปวดท้องธรรมดา เพราะทั้งระบบย่อยและการควบคุมน้ำตาลจะรวนทันที ที่สำคัญคืออาการมักมาเร็วและแรง แม้ในคนอายุน้อยที่ดูแข็งแรงดี วันนี้ลองมาเช็กสัญญาณเตือนกันครับ
ตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันจากอะไรได้บ้าง? สาเหตุที่พบบ่อยคือ
• การดื่มแอลกอฮอล์จัด
• นิ่วในถุงน้ำดี
• ไขมันในเลือดสูงมาก
• รวมถึงการกินอาหารมันจัดต่อเนื่อง
• หรือบางกรณีอาจเกิดจากยาบางชนิด การติดเชื้อ หรือพฤติกรรมที่กระตุ้นให้ตับอ่อนทำงานหนักเกินไปโดยไม่รู้ตัวครับ
แล้วสัญญาณที่ไม่ควรมองข้ามมีอะไรบ้าง
1. ปวดท้องบนรุนแรง ปวดลามไปหลัง อาการเด่นของตับอ่อนอักเสบคือ ปวดบริเวณลิ้นปี่หรือท้องส่วนบนแบบจุกแน่น และมักปวดลามไปด้านหลัง อาการจะไม่เหมือนปวดท้องทั่วไป เพราะปวดต่อเนื่อง นอนก็ไม่หาย และมักปวดมากขึ้นหลังอาหาร โดยเฉพาะอาหารมัน ๆ หรือมื้อหนัก ยิ่งขยับตัวยิ่งปวดมากขึ้น
2. คลื่นไส้ อาเจียน กินอะไรไม่ลง เมื่อ ตับอ่อนอักเสบ ระบบย่อยอาหารจะรวนทันที ทำให้มีอาการคลื่นไส้ อาเจียนบ่อย กินอะไรไม่ค่อยได้ บางคนกินแล้วอาเจียนออกหมด อาการนี้ถ้าเป็นร่วมกับปวดท้องบน ควรระวัง เพราะไม่ใช่แค่กระเพาะธรรมดา และอาจทำให้ร่างกายขาดน้ำเร็ว
3. ท้องอืด แน่นท้อง แบบผิดปกติ ตับอ่อนมีหน้าที่ช่วยย่อยไขมันและอาหาร เมื่ออักเสบ จะทำให้การย่อยแย่ลง เกิดอาการท้องอืด แน่นท้อง อาหารไม่ย่อย โดยเฉพาะหลังมื้อหนัก หรือกินของมัน จะรู้สึกอึดอัดมากกว่าปกติ และเป็นซ้ำ ๆ ไม่เหมือนอาการแน่นท้องทั่วไป
4. มีไข้ อ่อนเพลีย เหมือนร่างกายกำลังอักเสบ เพราะเป็นภาวะอักเสบในร่างกาย บางคนจะมีไข้ร่วมด้วย รู้สึกเพลีย เหนื่อยง่าย ใจเต้นเร็ว ซึ่งเป็นสัญญาณว่าร่างกายกำลังตอบสนองต่อการอักเสบ ถ้ามีร่วมกับอาการปวดท้อง ไม่ควรมองข้ามเด็ดขาด เพราะอาจลุกลามได้เร็ว
5. ปวดท้องหลังดื่มแอลกอฮอล์หรือกินมันจัด บางคนจะเริ่มมีอาการปวดท้องชัดเจนหลังดื่มหนัก หรือกินอาหารมัน ๆ เพราะตับอ่อนต้องทำงานหนักขึ้น อาการปวดจะไม่ใช่แค่จุกธรรมดา แต่เป็นลักษณะปวดลึก ๆ แน่น ๆ และอาจลามไปด้านหลัง เป็นสัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม
6. หัวใจเต้นเร็ว เหงื่อออก หน้ามืดร่วมด้วย ในบางรายที่อาการเริ่มรุนแรง ร่างกายจะตอบสนองด้วยอาการใจสั่น เหงื่อออกมาก หน้ามืด หรืออ่อนแรงร่วมด้วย ซึ่งเป็นสัญญาณว่าร่างกายกำลังเครียดจากการอักเสบภายใน ถ้ามีร่วมกับอาการปวดท้อง ควรรีบไปโรงพยาบาลทันทีครับ
ลด “ตับอ่อนอักเสบ” ลดเสี่ยงภาวะแทรกซ้อน ทำวันนี้ได้เลย
• งดหรือจำกัดแอลกอฮอล์ เพราะเป็นตัวกระตุ้นตับอ่อนโดยตรง
• ลดอาหารมันจัด ของทอด และมื้อหนัก เพื่อลดภาระการย่อย
• ควบคุมน้ำหนัก โดยเฉพาะไขมันหน้าท้อง ที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบ
• คุมไขมันในเลือด โดยเฉพาะไตรกลีเซอไรด์ไม่ให้สูงเกิน
• กินอาหารย่อยง่าย เน้นโปรตีนดี ผัก และไขมันดีโอเมก้า-3 ในปริมาณพอดี
• ดื่มน้ำให้เพียงพอ ช่วยให้ระบบย่อยและเผาผลาญทำงานดีขึ้น
• เลือกอาหารมีโคลีน เช่น ไข่แดง ดอกกะหล่ำ หรือแบบเสริมก็ได้นะ เพราะจะช่วยเสริมเยื่อหุ้มเซลล์ตับอ่อนให้แข็งแรง
• คอยตรวจสุขภาพสม่ำเสมอ โดยเฉพาะคนที่มีพฤติกรรมเสี่ยงหรือเคยปวดท้องซ้ำ ๆ
ตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันไม่ใช่เรื่องไกลตัวเลยครับ และไม่ได้เกิดแค่กับคนที่มีโรคประจำตัวเท่านั้นนะ แต่อาจเกิดในคนอายุน้อยที่มีพฤติกรรมเสี่ยงได้แบบไม่ทันตั้งตัว ถ้าใครเช็กตัวเองแล้วมีอาการผิดปกติหลายข้อร่วมกัน ควรรีบตรวจ เพราะยิ่งรู้เร็ว ยิ่งลดความรุนแรงได้ครับ สำหรับใครที่อยากปรึกษาแนวทางลดไขมันในตับ ลดการอักเสบ พิมพ์ “33” ได้ หรือสอบถามเรื่องอื่น ๆ นอกจากนี้ก็คอมเมนต์ถามมาได้เลยครับ
