หมอเจด นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ ออกมาเผยตับแข็งทั้งที่ไม่ดื่มเหล้า 5 ตัวการทำตับอักเสบไม่รู้ตัว
1. ไขมันพอกตับจากพุง น้ำตาล และไตรกลีเซอไรด์สูง
ข้อนี้เจอบ่อยมากครับ คนที่อ้วนลงพุง ดื้อต่ออินซูลิน เป็นเบาหวาน หรือไตรกลีเซอไรด์สูง ไขมันอาจเข้าไปสะสมในเซลล์ตับ ช่วงแรกอาจเป็นเพียงไขมันพอกตับ แต่บางคนพัฒนาต่อเป็น MASH คือมีทั้งไขมันและตับอักเสบ พออักเสบซ้ำหลายปี พังผืดจะค่อยๆ แทนที่เนื้อตับดี จนกลายเป็นตับแข็งได้ สิ่งที่ผมห่วงคือหลายคนรูปร่างไม่ได้ใหญ่มากจึงคิดว่าไม่เสี่ยง ทั้งที่รอบเอว น้ำตาล และไขมันในเลือดเริ่มเสียแล้ว ไขมันพอกตับจึงไม่ใช่ปัญหาเฉพาะคนอ้วน และส่วนใหญ่มักเงียบจนตรวจเจอจากเลือดหรืออัลตราซาวด์ครับ
2. ไวรัสตับอักเสบบีและซีซ่อนอยู่หลายปี
ไวรัสตับอักเสบบีและซีสามารถอยู่ในร่างกายแบบเรื้อรังโดยแทบไม่มีอาการ แต่ตับยังถูกทำลายและเกิดพังผืดสะสมอยู่ครับ บางคนติดไวรัสบีตั้งแต่เกิดจากแม่ บางคนเคยรับเลือด ใช้เข็มหรืออุปกรณ์ที่ปนเปื้อน หรือมีความเสี่ยงทางเพศ แต่ไม่เคยตรวจจึงไม่รู้ตัว เรื่องนี้น่าเสียดายมาก เพราะไวรัสบีควบคุมเพื่อลดโอกาสตับแข็งและมะเร็งตับได้ ส่วนไวรัสซีปัจจุบันมียาที่รักษาให้หายได้ในคนส่วนใหญ่ อย่ารอให้ค่าตับสูงหรือมีอาการก่อนค่อยตรวจครับ
3. ยา สมุนไพร และอาหารเสริมที่คิดว่าธรรมชาติ
ยารักษาโรค ยาที่ซื้อกินเอง สมุนไพรลดน้ำหนัก ยาลูกกลอน หรืออาหารเสริมที่มีหลายส่วนผสม อาจทำให้เกิด Drug-induced liver injury หรือตับอักเสบจากยาได้ครับ บางชนิดเกิดเร็ว บางชนิดกินสะสมแล้วค่าตับค่อยๆ สูง ปัญหาคือมีหลายคนไม่ยอมบอกหมอ เพราะคิดว่าสิ่งที่กินเป็นสมุนไพรจึงไม่นับเป็นยา คำว่า ธรรมชาติ ไม่ได้แปลว่าตับปลอดภัยนะครับ ตับต้องเป็นคนจัดการสารเหล่านี้ทั้งหมด ยิ่งกินหลายตัวพร้อมกันหรือไม่รู้ปริมาณจริง ยิ่งหาต้นเหตุยาก หากเริ่มกินผลิตภัณฑ์ใหม่แล้วคลื่นไส้ อ่อนเพลียมาก ปัสสาวะเข้ม ตาเหลือง หรือคันทั้งตัว ควรหยุดสิ่งที่สงสัยและรีบไปตรวจ แต่ยาประจำที่แพทย์สั่งไม่ควรหยุดเองครับ
4. ภูมิคุ้มกันหันมาทำร้ายตับตัวเอง
Autoimmune hepatitis คือภาวะที่ภูมิคุ้มกันเข้าใจผิดแล้วโจมตีเซลล์ตับ ทำให้ตับอักเสบเรื้อรังครับ บางคนมีอ่อนเพลีย ปวดข้อ หรือค่าตับสูง แต่บางคนแทบไม่มีอาการเลยจนตรวจพบพังผืดหรือตับแข็งแล้ว ข้อนี้ไม่ได้เกิดจากกินของผิดหรือดูแลตัวเองไม่ดี จึงไม่ควรโทษตัวเองครับ แต่ต้องรักษาและติดตามจริงจัง เพราะถ้าปล่อยให้การอักเสบดำเนินต่อ ตับจะเกิดแผลเป็นมากขึ้น การตรวจจึงอาจต้องดูค่าตับ แอนติบอดี และบางรายต้องเจาะชิ้นเนื้อตับ ไม่ใช่ซื้อยาบำรุงตับมากินกลบตัวเลขครับ
5. โรคทางพันธุกรรมหรือท่อน้ำดีผิดปกติ
บางคนมีโรคที่ทำให้เหล็กหรือทองแดงสะสมในตับ เช่น Hemochromatosis หรือ Wilson disease รวมถึงโรคที่ทำลายท่อน้ำดีจนเกิดการอักเสบและพังผืดครับ กลุ่มนี้พบไม่บ่อยเท่าไขมันพอกตับหรือไวรัส แต่ถ้าอายุน้อย ค่าตับผิดปกตินาน หาสาเหตุไม่ได้ หรือคนในครอบครัวมีโรคตับหลายคน ต้องนึกถึงไว้ด้วย อย่าให้คำว่า โรคหายาก กลายเป็นเหตุผลที่ไม่ตามหาสาเหตุครับ เพราะถ้าตรวจพบเร็ว หลายโรคมีวิธีควบคุมเพื่อลดการทำลายตับได้ แต่ถ้ารอจนตับแข็ง การรักษาจะยากขึ้นมากครับ
ตับแข็งไม่ได้เกิดจากเหล้าอย่างเดียวครับ ต่อให้ไม่ดื่ม แต่มีพุง น้ำตาลสูง ไวรัสตับอักเสบ ใช้สมุนไพรหรืออาหารเสริมหลายชนิด หรือมีโรคภูมิคุ้มกัน ตับก็อักเสบและเกิดพังผืดได้ สิ่งที่ผมอยากให้ทำคืออย่ารออาการ ตรวจหาสาเหตุให้ชัด และแก้ตั้งแต่ยังเป็นไขมันพอกตับหรือตับอักเสบ เพราะช่วงนั้นเรายังมีโอกาสหยุดไม่ให้เดินไปถึงตับแข็งได้ครับ
